ميرزا حسين خان
17
خاطرات ديوان بيگى ( فارسى )
انتخاب شد . هميشه در شمار رجال خوشنام و با كفايت و صاحب رأى و مستقل بود . در دورهء سناتورى با عقد قرارداد كنسرسيوم و لايحهء تشكيل سازمان اطلاعات و امنيت كشور مخالفت صريح كرد . رضا على ديوان بيگى كتابى به نام « سفر مهاجرت در نخستين جنگ جهانى » نوشته است كه به چاپ رسيده ( تهران ، 1351 ) . ايشان يكى از افرادى بود كه به مهاجرت رفت . خودش در آغاز كتاب نوشته است : « صبح روز دوشنبه 7 محرم 1334 ( 30 آبانماه 1294 ) حاج محتشم السلطنهء اسفنديارى وزير امور خارجه مرا احضار و سربسته اظهار نمود سفر مهمى در پيش است كه بايد بعضى از همكاران ادارى را با خود ببريم . ميل داريد در اين مسافرت با ما باشيد ؟ چون از موضوع مسافرت مطلع شده جواب مثبت دادم . با ارائهء نوشتهاى گفت مطابق اين صورت دوسيههاى محرمانهء ادارهء روس را از دفتر تحويل بگيريد و سعى كنيد تا فردا خود را به قم برسانيد . براى خرج سفر و تهيهء مركوب ادارهء حسابدارى معادل سه ماه حقوق به شما مساعده خواهد داد . » ( ص 4 ) . در دفتر خاطرات ديوانبيگى بعضى يادداشتها و اشعار پراكنده به توسط او و به تفاريق ايام درج شده است كه همه را براى مزيد فايده در پيوست نخستين آوردهايم . پيوست دوم هفده فرمان و حكم و سندى است كه در دست مرحوم ميرزا آقا خان ديوانبيگى اخير بود و ايشان آنها را به كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران واگذار كرد و مرا ترغيب فرمود كه به چاپ آنها بپردازم . نامههايى كه در پيوست سوم چاپ مىشود در اختيار آقاى فرخ درخشانى ( مقيم ژنو ) است . ايشان نوادهء ميرزا حسين ديوانبيگى است . دوست گرامى آقاى دكتر ناصر الدين پروين وسيلهء آشنايى ميان ما قرار گرفت و آقاى درخشانى از راه لطف عكس نامهها را در اختيارم گذارد . اين نامهها قسمتى خطاب به ميرزا رضا على است ( آنها كه با خطاب عاليجاه است ) . قسمتى ديگر خطاب به حاكم و وزير كردستان بوده است و چون مطالبش ارتباط به ميرزا رضا على داشته است اصل